Acele İşe Şeytan Karışır: Deyim Mi Yoksa Atasözü Mü? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul sokaklarında yürürken, bazen küçük ama derin anlamlar taşıyan şeyler görebiliyorsunuz. Toplu taşımada insanlar, işyerlerinde çalışanlar, hatta aileler arasında sıkça duyduğumuz bir ifade var: Acele işe şeytan karışır. Herkesin bildiği bu deyim ya da atasözü, sadece günlük dilin bir parçası olmanın ötesine geçiyor. Bu söz, bir yandan sabır ve dikkat gerektiren işlerin önemini vurgularken, diğer yandan toplumsal normları ve yaşam tarzlarını da etkiliyor.
Ancak, Acele işe şeytan karışır deyimi, ya da bir başka deyişle, atasözü mü olduğu sorusu, aslında biraz daha derin bir bakış açısı gerektiriyor. Bu yazıda, bu ifadeyi toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden inceleyeceğim. Çünkü bu deyim, çeşitli grupların iş hayatındaki rollerini, beklentilerini ve toplumsal baskıları nasıl şekillendirdiğini bize gösterebilir.
Acele İse Şeytan Karışır: Deyim Mi, Atasözü Mü?
Öncelikle, bu ifadeyi deyim olarak mı yoksa atasözü olarak mı kabul etmeliyiz? Dil açısından, Acele işe şeytan karışır, bir atasözü olarak kabul edilebilir çünkü halk arasında uzun yıllardır kullanılıyor ve toplumun ortak deneyimlerinden çıkarılmış bir öğüdü içeriyor. Ancak bazı kaynaklarda bu tür ifadeler deyim olarak da tanımlanabiliyor. Aslında, ikisi de halk arasında yaygın şekilde kullanılan ve bir öğüt veren, halkın gözlemlerine dayanan kalıplaşmış sözlerdir.
Peki, bu ifade toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl bir anlam kazanıyor? Hadi buna biraz daha detaylı bakalım.
Acele Etmenin Toplumsal Yükleri
İstanbul’da, metroda veya işyerlerinde çoğu zaman aceleyle hareket eden, zamanla yarışan bir grup insanla karşılaşıyoruz. Fakat acelecilik, bazen yalnızca kişisel bir tercih değil, aynı zamanda toplumsal baskıların ve rollerin de bir yansımasıdır. Özellikle kadınlar için bu durum daha da belirgin hale gelebiliyor. Örneğin, bir kadının iş yerinde ya da evde aceleyle bir şeyler yapması, “hızlıca bitirmesi gereken bir iş” olarak algılanabiliyor. Toplumda, kadınların çok fazla beklememesi, hızlıca işler tamamlaması bekleniyor.
Sokakta yürürken, bazen acele etmeyen bir kadının “çok zaman kaybettiği” ya da “gereksiz yere vakit harcadığı” gibi etiketlere maruz kalması olasıdır. Oysa, bu tür baskılar, kadınların kendi hızlarında, verimli bir şekilde işlerini yapmalarına engel olabilir. Toplumsal cinsiyet rolleri, kadının yapması gereken işleri “çabuk ve verimli” şekilde tamamlaması gerektiğini belirlerken, erkeklerin aceleci olmadan daha “sakin ve dikkatli” olmalarına dair bir toplumsal kabul söz konusu olabilir. Bu da toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin küçük ama etkili bir yansımasıdır.
Çeşitlilik ve Acelecilik: Farklı Perspektifler
Sosyal adalet ve çeşitlilik bağlamında, Acele işe şeytan karışır deyimi, farklı grupların karşılaştığı zorlukları daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. Özellikle göçmenler ve düşük gelirli işçilerin, toplumsal beklentilerin üstüne koyarak daha hızlı çalışması bekleniyor. İstanbul gibi büyük bir şehirde, birçok insan toplu taşımada ya da işyerlerinde aceleyle hareket ederken, bunun ardında sadece kişisel bir hız duygusu değil, aynı zamanda ekonomik baskılar ve yaşam koşulları yatmaktadır.
Örneğin, sabah işe gitmek için acele eden bir kişi, işyerinde bir hata yaparsa, bunun yalnızca kişisel bir başarısızlık değil, aynı zamanda sosyal sınıfına bağlı bir etki olarak görülebilir. Düşük ücretli bir işte çalışan bir kişinin, zamanında ve hatasız bir şekilde işini yetiştirememesi, işverenin gözünde başarısızlık olarak değerlendirilebilir. Bu acelecilik hali, düşük gelirli grupların üzerindeki iş yükünü arttırırken, aynı zamanda sosyal adaletin de göz ardı edilmesine neden olabilir.
Toplumsal Baskılar ve “Acele Etme” İhtiyacı
Sokakta veya iş yerinde gözlemlerime bakacak olursak, hızla yaşamak, acele etmek, bir tür toplumsal zorunluluk haline geliyor. Toplum, işlerin hızlıca bitirilmesini ve insanların bir an önce sonuç almasını bekliyor. Hatta bazen, aceleci hareketler, verimlilikle özdeşleştiriliyor.
Özellikle büyük şehirlerde yaşayan insanlar, sürekli bir koşuşturma içinde; toplu taşımada, işyerlerinde, sosyal alanlarda her şey aceleyle yapılır. Bu, aslında zamanın toplumsal bir baskı aracı olarak kullanıldığını gösterir. Kadınlar, etnik azınlıklar veya gençler gibi gruplar, zamanla yarışmak zorunda bırakıldıklarında, bu acelecilik, kendilerine veya topluma zarar veren sonuçlar doğurabilir.
Sonuç: Acele Etmek Gerçekten Gerektiği Kadar Verimli Mi?
Aceleci davranmak, bazen gerçekten gerekli olabilir. Ancak, Acele işe şeytan karışır deyimi, aslında bir tür uyarıdır. Hem kişisel hem de toplumsal düzeyde, hızlı ve aceleyle yapılan işlerin çoğu zaman istenilen sonuçları vermediğini hatırlatır. Bu deyim, özellikle toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında, aceleci davranışların kimi zaman gruplar üzerinde farklı etkiler yaratabileceğini gösteriyor.
Bir kadının işyerinde hızla sonuç almak zorunda bırakılması, bir göçmenin sürekli aceleyle hareket etmesi, aslında toplumsal baskıların ne kadar etkili olduğuna dair birer örnek. Bu yüzden, hızın ve aceleciliğin baskılarından bir an olsun kurtulmak, daha dikkatli düşünmek ve adil bir hızda hareket etmek her zaman daha sağlıklı olabilir.